Encyklopedia
Encyklopedia Tatr
Hasła Tatr, Zakopanego i Podhala — szczyty, doliny, ludzie i miejsca.
Abgarowicz Zbigniew
Abgarowicz Zbigniew (25 VI 1919 Kraków - 5 IV 1950 Tatry, pochowany w Zakopanem). Ekonomista (Uniwersytet Poznański), planista, taternik Do Zakopanego przyjeżdżał od dzieciństwa. W 1947-50 był jednym z najczynniejszych taterników. Najlepsze wyniki osiągał w taternictwie zimowym,
Adamcula
Adamcula, dawniej Skoruszowa Polanka; Adamcula, Skorušová polianka. Nazwa Adamcula oznaczała niegdyś wolarską kolebę, której właścicielem był Adamec z Ziemiańskiej Dziedziny na Orawie. Kolebę tę stawiano kolejno w różnych miejscach w dolinie i nazwa wędrowała razem z nią, póki si
Adamczyk Bolesław
Adamczyk Bolesław (20 IX 1923 Żeleźnikowa k. Nawojowej - 28 IX 1989 Kraków, poch. na Cment. Salwatorskim). Leśnik, gleboznawca, prof. AR w Krakowie od 1975. Od 1957 ogłosił ponad 30 prac glebozn. z Karpat. W czasie II wojny świat. walczył z okupantem niem. na ziemi sądeckiej jako
Adamczyk Mieczysław Jerzy
Adamczyk Mieczysław Jerzy (2 XII 1933 Kluczkowice, woj. lubelskie). Historyk (dr hab. UJ), doc. Uniw. Wrocł. W 1957-62 był kier. szkoły w Cichem Górnym na Podhalu, w 1962-70 pracował w Inspektoracie Oświaty pow. nowotarskiego i m. Zakopanego. Od 1970 we Wrocławiu. Jest autorem li
Adamek Franz
Adamek Franz . Spiskoniem. taternik (od 1922), b. aktywny w pierwszych latach po I wojnie świat., z zawodu piwowar w Popradzie. Uczestniczył np. w 1925 w II wejściu pn. ścianą Małego Kiezmarskiego Szczytu, II wejściu pr. filarem pd. ściany Kiezmarskiego Szczytu i w IV wejściu pd.
Adámek Karel Václav
Adámek Karel Václav (1868-1946). Czes. prawnik i pracownik oświat. w Hlinsku, autor prac prawniczych, oświat. i etnogr. oraz dwutomowej książki Slovenskem (Pr. 1921, 1922) z opisem jego podróży po Słowacji (w t. 2: o Tatrach i Spiszu).
Adamiecki Wojciech
Adamiecki Wojciech (20 VIII 1934 Warszawa). Dziennikarz, tłumacz (studia: anglistyka na UW 1955), narciarz i turysta. Mieszkał w Zakopanem w 1944-51 i 1969-72. Od 1968 jest on autorem wielu reportaży o różnorodnej aktualnej tematyce tatrz., zakop. i podh., częściowo przedrukowany
Adamowski Antoni
Adamowski Antoni (29 X 1944 Zagórzany, pow. Gorlice). Taternik, alpinista, od 1974 przewodnik tatrz., ratownik tatrz., czł. GOPR, meteorolog. Od 1978 czł. zarządu Koła Przewodników Tatrz. w Zakopanem. Uczestnik wypraw na Kaukaz i Antarktydę.
Adasiówka
"Adasiówka" . Dawna nazwa najstarszej, drewnianej części obecnego budynku "Księżówki" w Zakopanem przy drodze do Kuźnic (Aleja Przewodników Tatrzańskich 2). Pierwotny, drewniany budynek (jeszcze bez nazwy) został postawiony ok. 1875 przez nadleśniczego w zakop. dobrach Homolacsów
Adolf
Adolf Pierwszy znany kanonik (prepozyt) kapituły spiskiej. W 1209 król węg. Andrzej II nadał Adolfowi i jego siostrze, żonie komesa Rutkera, obszar ziemi na Spiszu, obejmujący część Tatr Wys. od Staroleśnej Doliny z otaczającymi ją szczytami po Łomnicką Dolinę z otoczeniem
Adriányi János
Adriányi János . W 1900-10 był pierwszym kier. Schroniska Téryego w Dolinie Pięciu Stawów Spiskich.
Adriányi-Borcsányi Jolán
Adriányi-Borcsányi Jolán (1881 lub 1890 - 8 IX 1930 Batyżowce, poch. w Wielkiej k.Popradu). Węg. taterniczka, aktywna gł. w 1900-10, kiedy jej ojciec, János Adriányi, prowadził Schronisko Téryego. Chodziła wtedy na wspinaczki i uczestniczyła w akcjach ratunkowych. W 1902 z przew.
Aggházy Gyula
Aggházy Gyula (20 III 1850 Dombóvár- 13 V1919 Budapeszt). Węg. malarz, prof. ASP w Budapeszcie. Malował też pejzaże tatrz. (podobne w stylu do obrazów Edwarda T. Comptona), np. Szczyrbskie Jezioro z Soliskiem.
Aggházy Tibor
Aggházy Tibor . Węg. architekt z Budapesztu. Na zlecenie Magyar Turista Szövetség w 1918 opracował projekty schronisk przy Batyżowieckim Stawie i przy Hińczowych Stawach (nie zrealizowane). W latach międzywoj. pisywał w "Tur. és Alp." o budapeszt. wystawach malarskich o tematyce
agrest
agrest (Ribes uva-crispa, R. grossularia), z rodziny Skalnicowatych (Saxifragaceae). Krzew kolczasty, dorastający ok. 1 m wys. Rodzima roślina tatrz. (nie pochodzi ze zdziczałych okazów ogrodowych), znana zresztą i z in. gór Polski i Europy. Owoce podobne do ogrodowego agrestu, t
Aigner Lajos
Aigner Lajos , także Abafi Aigner i Aigner Abafi Lajos oraz A. Aigner Lajos (11 II1840 Nagyjésca- 19 VI1909 Budapeszt). Węg. księgarz i wydawca, autor prac hist., potem entomolog, od 1894 wydawca i red. czasopisma entom. "Rovartani Lapok", w którym aż do 1912 ukazywały się jego l
Ajdukiewicz Tadeusz
Ajdukiewicz Tadeusz (1852 Wieliczka - 9 I 1916 Kraków). Malarz (studia w krak. SSP 1868-73, potem w Wiedniu i Monachium), batalista i portrecista, malował też obrazy rodzajowe o tematyce krajowej i orientalnej. Wystawiał od 1874 w kraju i za granicą. W Zakopanem był m.in. w lecie
Akademia Wychowania Fizycznego
Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie (AWF Kraków). Jej zaczątkiem było Studium Wychowania Fizycznego UJ, założone w 1927, przekształcone w 1950 w Wyższą Szkołę Wychowania Fizycznego, a w 1973 w AWF (od 1977 im. B. Czecha). Od 1973 ma dwa wydziały: Wydz.
Akademicki Klub Alpinistyczny
Akademicki Klub Alpinistyczny przy Politechnice Warsz. Od 1983 wydawał biuletyn » "Wspinek". Zob. też Akademickie Kluby Alpinistyczne.
Akademicki Klub Grotołazów
Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie (AKG Kraków). Jeden z czołowych klubów jaskiniowych w Polsce. Oficjalnie utworzony został w czerwcu 1971 przy Radzie Okręgowej SZSP, ale bezpośrednich początków tego klubu należy szukać w Sekcji Taternickiej Akademickiego Klubu Turystycznego
Akademicki Klub Grotołazów ZSP
Akademicki Klub Grotołazów ZSP w Gliwicach. Powstał w 1965 z przekształcenia Sekcji Grotołazów AkademickiegoKlubu Turystycznego ZSP w Gliwicach (utworzonej w 1964) w samodzielną organizację. Prezesi: Christian Parma (1965-66), Henryk Natkaniec (1966-1969), Krzysztof Tomaszewski (
Akademicki Klub Speleologii i Alpinizmu
Akademicki Klub Speleologii i Alpinizmu . Powstał w 1976 przy RU SZSP Śląskiej Akad. Medycznej (Katowice-Zabrze). W 1978-81 wydawał biuletyn » "Alpiniste Complet".
Akademicki Klub Turystyczny
Akademicki Klub Turystyczny (AKT). Założony IV 1906 we Lwowie z inicjatywy Mieczysława Orłowicza i funkcjonujący w 1906-09 w ramach » Akademickiego Związku Sportowego Młodzieży Polskiej, a potem samodzielnie, aż do 1923. Gł. terenem zainteresowań AKT były Karpaty Wschodnie i Tatr
Akademicki Związek Sportowy
Akademicki Związek Sportowy (AZS) w Krakowie. Powstał w końcu 1908 przy UJ z inicjatywy Walerego Goetla, Józefa Grabowskiego, Stefana Komornickiego, Wacława Majewskiego, Władysława Pawlicy i in., zatwierdzony przez władze w maju 1909. Prezesi: Wacław Majewski (1909-11), Józef Gra
Akademicki Związek Sportowy Młodzieży Polskiej
Akademicki Związek Sportowy Młodzieży Polskiej (AZSMP). Wielosekcyjne stowarzyszenie sport., założone w 1906 we Lwowie i rozwiązane już w 1909. W jego ramach powstał w 1906 » Akademicki Klub Turystyczny, który przetrwał jako samodzielna organizacja aż do 1923.
Akademicki Związek Sportowy Uniwersytetu Śląskiego
Akademicki Związek Sportowy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Założony w 1968. Zajmuje się sportem, turystyką, taternictwem i alpinizmem. Zorganizował wyprawy alpin. w Dolomity, Pamir i Hindukusz.
Akademickie Kluby Alpinistyczne
Akademickie Kluby Alpinistyczne . Istnieją w Polsce od 1965 przy wyższych uczelniach jako kluby taterników, alpinistów i grotołazów, a zrzeszone są w PZA. W 1982 było ich 23 (w tym 9 jaskiniowych), członków razem ok. 2100. Kluby te zorganizowały wiele wypraw w różne góry, m.in. w
Akademickie Koło Przewodników Tatrzańskich
Akademickie Koło Przewodników Tatrzańskich (AKPT) w Krakowie, przy Oddziale Akad. PTTK. Przy Studenckim Kole Przewodników Górskich (SKPG) 25 XI 1981 powstała Sekcja Przewodników Tatrzańskich (prezes w 1981-86 Krzysztof Marcinkowski), a 8 XII 1982 także Sekcja Przewodników Beskidz
Akademický odbor KSTL
Akademický odbor KSTL (AO KSTL). Słow. organizacja tatern. zrzeszająca studentów szkół wyższych w Bratysławie, istniejąca w 1939-46. Gł. działacze Alexander Huba i Alexander Vojček. Organizowano tatern. i narc. obozy w Tatrach, w lecie i zimą.
akia
akia . Sprzęt stosowany w ratownictwie górskim do transportu poszkodowanego w lecie i zimą. Ma kształt płytkiej łódki z lekkiego metalu, obecnie zwykle składanej z dwóch połów (do łatwiejszego przeniesienia na miejsce wypadku). Z przodu i z tyłu są po dwa dyszelki, od spodu dwie
aklimatyzacja
aklimatyzacja . W odniesieniu do gór jest to przystosowanie się organizmu ludzkiego (w ogóle zwierzęcego) do przebywania na większych wysokościach, gdzie mniejsza zawartość tlenu w powietrzu może zwł. z początku wywoływać różne niekorzystne objawy w organizmie, do choroby górskie
Alabastrowa Jaskinia
Alabastrowa Jaskinia (1390 m), dawniej też Lapisdurowa Jaskinia i Smocza Dziura; Alabastrová jaskyňa; Alabasterhöhle; Alabástrombarlang. Dług. wszystkich korytarzy ponad 300 m, głównego korytarza 212 m. Odwiedzana już w pocz. XIX w., zapewne też wcześniej. W II połowie XIX w. pla
Alberti Adam
Alberti Adam (14 IX 1904 Kraków - 7 IX 1971 tamże). Narciarz, turysta, taternik, wieloletni działacz AZS, TTN, PZN (od 1926) i PTTK. Ok. 1960 prowadził schronisko PTTK na Turbaczu w Gorcach, potem pracował w krak. Domu Turysty PTTK, w którym zorganizował izbę pamiątkową Kazimierz
Alberti Kazimiera
Alberti Kazimiera , z domu Szymańska (1898 Bolechów - 28 V 1962 Bari, Włochy). Poetka, powieściopisarka, tłumaczka. Od 1925 zamieszczała w czasopismach wiersze tatrz. i artykuły na tematy zakop. i tatrz. (m.in. o Janie Kasprowiczu), wydała osobno kilka zbiorów wierszy, m.in. Bunt
Alberti Stanisław
Alberti Stanisław (26 XI 1895 Kraków - ok. 1940 rozstrzelany przez okupanta niem.). Prawnik, publicysta, tłumacz, starosta w Bielsku-Białej, pierwszy mąż Kazimiery Alberti. Od 1925 ogłaszał w czasopismach artykuły na tematy zakop. i tatrz., np. o zakop. teatrze Witkacego, o twórc
Albertyni
Albertyni , pełna nazwa: Zgromadzenie Braci Albertynów III Zakonu św. Franciszka Serafickiego Posługujących Ubogim. Męski zakon, założony w Krakowie 25 VIII 1888 przez brata Alberta (» Chmielowski Adam) w celu opieki nad bezdomnymi biedakami i chorymi. Analogiczny zakon żeński za
Alchimowicz Kazimierz
Alchimowicz Kazimierz (20 XII 1840 Dziembrów, pow. Lida - 31 XII 1916 Warszawa). Malarz (studia u Wojciecha Gersona w Warszawie, w ASP w Monachium i w Paryżu), uczestnik Powstania Styczniowego i zesłaniec syberyjski (do ok. 1869). Malował obrazy hist. i rel. (np. Najśw. Maria Pan
Aleksandrowicz Adolf
Aleksandrowicz Adolf (30 X 1811 Kraków - 29 IV 1875 tamże). Farmaceuta (Uniw. Krak. 1833), aptekarz krak. i balneolog, adiunkt i doc. Uniw. Krak. (1849). Uczestniczył w przygotowaniach do Powstania Styczniowego i w 1863 był naczelnikiem Krakowa, a następnie więziony dwa lata prze
Aleksandrowicz Jerzy
Aleksandrowicz Jerzy , także Alexandrowicz (3 I 1819 Kumieciszki, pow. kalwaryjski, gub. augustowska - 13 I 1894 Warszawa). Botanik (studia w Petersburgu 1843), od 1843 w Warszawie, tamże prof. botaniki Akad. Medyko-Chirurgicznej 1860-61, Szkoły Głównej 1862-69 i UW 1869-78. Przy