Gąsienica-Tomków Józef
Ludzie
Gąsienica-Tomków Józef (1887 Zakopane - ok. 1942 tamże lub Poronin). Przewodnik i ratownik tatrz.
Zaczął się wybijać jako przewodnik tatrz. już w 1906, kiedy otrzymał od razu klasę II. Przewodnikiem kl. I został w 1911. Dokonał pierwszych wejść na Żabiego Mnicha (w 1907), Kaczą Turnię (1907) i Żabią Lalkę (1908), a wśród jego nowych dróg były m.in.: wariant na pd. ścianie Ostrego Szczytu (1906), zejście z Zadniego Mnicha na Przełączkę pod Zadnim Mnichem (1907), Ganek pn.-wsch. granią (1907), Grań Fajek (1908) i zejście wsch. granią Niebieskiej Turni (1908).
Po Tatrach chodził z wieloma wybitnymi taternikami, z Januszem Chmielowskim , Jerzym Maślanką , Mieczysławem Karłowiczem i in. Karłowicz opisał wycieczkę na Ostry Szczyt pod przewodnictwem Józefa Gąsienicy-Tomkowego w artykule W jesiennem słońcu ("Tat." 1908, nr 3). Józef Tomków był też przewodnikiem i nauczycielem Mieczysława Szczuki w początkach uprawiania przez niego taternictwa. W 1922 był dzierżawcą schroniska na Gąsienicowej Hali .
Brał udział w wyprawach ratunk. TOPR od 1909 i był już wtedy uważany przez Zaruskiego za członka TOPR , ale ślubowanie złożył dopiero w 1930. W 1933 uczestniczył w ciężkiej wyprawie zim. po Wincentego Birkenmajera na Galerię Gankową , a jeszcze w 1940 był czynny w akcjach TOPR.
Za przeprowadzanie przez Tatry Polaków uciekających na Węgry w czasie II wojny świat. został przez gestapo uwięziony i potem zamordowany albo w zakop. "Palace", albo na cment. w Poroninie.
Dla uczczenia Józefa Tomkowego w 1908 Stefan Komornicki i Jerzy Żuławski zaproponowali dla Ciemnosmreczyńskiej Turni (wówczas jeszcze nie nazwanej) nazwę Józkowa Turnia, która jednak nie utrzymała się, natomiast upamiętniają go Tomkowe Igły (w Niżnich Rysach ), nazwane tak w 1954.