gęśle (gęśliki)

Nie okreslony

gęśle (gęśliki) , dawniej złóbcoki. Rodzaj małych skrzypeczek, wyrabianych na Podhalu z jednego kawałka drzewa z naklejoną wierzchnią płytą.

Spód był zawsze sporządzany z drewna jaworowego, które posiada właściwości rezonansowe, wierzch zaś ze smrekowego, przy czym istniało przekonanie, że najpiękniejszy, najśpiewniejszy ton ma instrument, którego płyta wierzchnia jest sporządzona ze smreka wyrosłego w cieniu nad szumiącym "śpiewającym" potokiem. Ale z drugiej strony - jak przytacza Chybiński - baca z Siwej Polany twierdził, że najlepsze na gęśle jest drzewo takie, "co wody nie słyszy", tj. rośnie daleko od wody. Oba te poglądy godzi trzeci: "ono może słyszeć wodę , ale musi mieć miazgę twardą."

Ton gęśli był raczej słaby, dość szorstki, cienki i przejmujący, często piskliwy. Długość gęśli wahała się od ok. 50 do ok. 60 cm, szerokość zaś od 8 do 12 cm. Dawniej g. były 3-strunowe, później 4-strunowe, strojone jak zwykłe skrzypce. Smyczek łukowaty, mały, znacznie krótszy od zwykłego skrzypcowego.

Na złóbcokach grywał słynny Sabała, nosząc je zawsze z sobą w rękawie cuhy. Był to ostatni znany grajek na tym instrumencie, potem weszły już w użycie zwykłe skrzypce. Nawet » Bartuś Obrochta grywał już tylko na skrzypcach, choć - jak sam opowiadał - zaczynał grać na gęślikach.