Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
Organizacja
Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR). Stowarzyszenie, które powstało w 1952 przez reorganizację i rozbudowę » Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR), istniejącego od 1909, stanowiło więc jego kontynuację. GOPR zajmuje się w górach Polski ratownictwem górskim, tj. ratowaniem rannych, chorych, zaginionych i osób nie mogących wydostać się z trudnego terenu oraz znoszeniem zabitych czy zmarłych w górach, a także akcją zapobiegającą wypadkom (dyżury ratowników w górach, opieka nad szlakami tur. i narc., odpowiednia propaganda itd.). Działalność GOPR obejmowała też ratownictwo w jaskiniach tatrz.
Grupy regionalne GOPR (Grupa Tatrzańska do 1991, Podhalańska i in.) składają się z odpowiednio wyszkolonych i wyekwipowanych ratowników (zawodowych i ochotników), utrzymują w swych siedzibach, a sezonowo w różnych punktach gór, dyżurnych ratowników, którzy sami (lub z przygodną pomocą) przeprowadzają mniejsze akcje ratunkowe, a także działają zapobiegawczo (udzielając turystom i narciarzom ostrzeżeń i porad); w razie potrzeby GOPR organizuje akcje wieloosobowe.
Grupa Tatrzańska GOPR oprócz normalnego tatern. i narc. sprzętu miała też specjalny: różnego rodzaju nosze, wózki, tobogany i "łódki" do transportu rannych w różnym terenie i po śniegu, liny stalowe do długich zjazdów i zakładania prowizorycznych kolejek linowych do transportu rannych w trudnym terenie skalnym, sondy metalowe i specjalnie wytresowane psy do poszukiwania zasypanych lawiną, radiotelefony, odrębny sprzęt do akcji ratunkowych w jaskiniach itd. GOPR korzystało też z pomocy śmigłowców do szybkiego transportu ratowników i następnie rannych do szpitala. Odpowiednikiem GOPR w Słowacji jest » Horská služba. Zob. też ratownictwo górskie.
Powstanie GOPR.
W związku z silnym powojennym rozwojem turystyki i narciarstwa w Karpatach Pol. i Sudetach, co pociągało za sobą wzrastającą liczbę wypadków, działacze TOPR (Tadeusz A. Pawłowski , Eug. Strzeboński , Zygmunt Wójcik i in.) opracowali projekt (zatwierdzony przez ZG PTTK we wrześniu 1952) rozszerzenia zorganizowanej działalności ratunkowej na polskie tereny górskie poza Tatrami i powołania do życia w tym celu Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (GOPR).Ratownicy TOPR w 1952 przeprowadzili najpierw szkolenie ratowników w różnych ośrodkach górskich, po czym w poszczególnych regionach powstały organizacje analogiczne do TOPR: Beskidzkie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (BOPR, 23 XI 1952), Krynickie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (KOPR, 2 XII 1952) i Sudeckie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (SOPR, 14 XII 1952). Następnie delegaci tych organizacji (TOPR, BOPR, KOPR i SOPR) powołali do życia (21 XII 1952) stowarzyszenie nadrzędne dla tych organizacji: Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR), z siedzibą w Zakopanem.Później (wg nowego regulaminu GOPR z 17 IV 1956) TOPR, BOPR, KOPR i SOPR zostały przemianowane na grupy regionalne GOPR: Grupa Tatrzańska GOPR (zamiast dotychczasowego TOPR) oraz Grupa Beskidzka, Krynicka i Sudecka GOPR. W nast. latach powstały dalsze grupy GOPR: w 1954 Grupa Rabczańska (przemianowana potem na Grupę Podhalańską) i w 1961 Grupa Bieszczadzka, a w 1976 Grupę Sudecką podzielono na dwie: Grupę Karkonoską i Grupę Wałbrzysko-Kłodzką.Organizacja GOPR.W 1952-77 GOPR wchodził w skład PTTK, od 21 XII 1977 stanowił samodzielne stowarzyszenie, nadzorowane i finansowane przez GKKFiT. W końcu 1985 GOPR zrzeszał ok. 1500 ratowników (czł. rzeczywistych i kandydatów) oraz ok. 2000 czł. wspierających. Zawodowych (etatowych) ratowników było ok. 100 (z tego 25 w Grupie Tatrz.), a reszta to ochotnicy, pełniący służbę dorywczo. Siedziba GOPR i jego Grupy Tatrz. była w Zakopanem , od 1984 we własnym budynku (poprzednio głównie w Dworcu Tatrz.).Ogólne kierownictwo GOPR sprawuje jego rada naczelna (do 1974 zwana zarządem głównym), a działalnością ratowniczą bezpośrednio kieruje naczelnik GOPR. Poszczególne grupy GOPR mają swoje rady i kierowników.
Władze GOPR.
Kierownikami (naczelnikami) Grupy Tatrzańskiej GOPR (w 1952-56 zwanej jeszcze Tatrz. Ochotn. Pogotowiem Ratunkowym) byli kolejno: Zygmunt Wójcik (1952-60), Eugeniusz Strzeboński (1960-64), Z. Wójcik (1964-66), Michał Gajewski (1967-69), Ryszard Drągowski (1969-72), Michał Jagiełło (1972-74), Tadeusz Ewy (1974-76), p.o. kierownika Stanisław Janik (1976-77), Ryszard Szafirski (1977-78), Jerzy Klimiński (1978-81), Jan Komornicki (1981-82), Stanisław Łukaszczyk-Zbójnik (1982-87), p.o. kierownika Jan Komornicki (1987), Piotr Malinowski (od 1 VI 1987 do 13 XI 1991).
Naczelnikami GOPR byli kolejno: Tadeusz A. Pawłowski (1952-61), a po dłuższej przerwie Jan Komornicki (1973-88) i Wojciech Krok (od 1 VII 1988).
Prezesami zarządu gł. (rady naczelnej) GOPR byli kolejno: Stefan Zwoliński (1952-56), Jerzy Ustupski (1956-74), Jerzy Hajdukiewicz (1974-76), Jan Chyliński (1978-79), Tadeusz Rudolf (1979-82), Maria Riemen (1982-84), Józef Różański (1984-86), Tadeusz Zachariasiewicz (1986-87).
Inne sprawy GOPR.
GOPR (zwł. jego Grupa Tatrz.) od początku swego istnienia utrzymywał kontakty i współpracę ze słow. Górską Służbą (Horská služba, HS), a od 1957 również z Międzynarodową Komisją Ratownictwa Górskiego (Internationale Kommission für Alpines Rettungswesen, IKAR); od 1968 GOPR jest stałym członkiem IKARu. Od 1954 GOPR organizował zimą w Tatrach międzynar. zawody ratowników górskich lub uczestniczył w podobnych zawodach za granicą.
Od 1980 przy Grupie Tatrz. GOPR istniał Klub Seniorów, zrzeszający dawnych ratowników tatrz.; jego prezesem od 1980 był przez szereg lat Tadeusz A. Pawłowski, potem Jan Krupski.
W 1990-91 członkowie Grupy Tatrz. GOPR prowadzili starania o jej usamodzielnienie pod pierwotną nazwą: Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Dnia 13 XI 1991 TOPR został sądownie zatwierdzony jako samodzielna organizacja, a Grupa Tatrz. GOPR przestała istnieć. Bez owej grupy nadal istnieje GOPR i zajmuje się ratownictwem górskim poza Tatrami.