Grosz Alfred
Ludzie
Grosz Alfred , węg. Grósz Alfréd (26 VIII 1885 Kiezmark - 1 III 1973 tamże, poch. w Tatrach).
Jeden z najwybitniejszych spiskoniem. taterników oraz działaczy w dziedzinie turystyki, taternictwa, narciarstwa, ratownictwa górskiego i ochrony przyrody na terenie Tatr i Podtatrza , historyk taternictwa i turystyki tatrz., z zawodu nauczyciel wychowania fiz., od 1922 w liceum kiezmarskim. Autor licznych artykułów i prac tatrz. z wymienionych wyżej dziedzin.
Turystykę zaczął uprawiać w Tatrach w 1901, a taternictwo od 1905, dokonując w 1905-45 przeszło stu pierwszych wejść, m.in. pd. ścianą Lodowej Kopy (w 1912), drogą zaliczaną przez wiele lat do najtrudniejszych w Tatrach, ponadto na ścianach Kiezmarskiego Szczytu , Gierlachu , Staroleśnego Szczytu , Szatana , Durnego Szczytu , Łomnicy i wielu in. Jako pierwszy stanął na dziesięciu turniach tatrz., od Złotej Turni w masywie Kiezmarskich Szczytów aż po Skoruszową Turnię i Anioły w masywie Młynarza . Również w zimie należał do przodujących taterników, dokonując pierwszych wejść zim. w 1911 na Ostry Szczyt , w 1913 na Wołową Turnię , Żabią Turnię Mięguszowiecką i Żabiego Konia , w 1914 na turnie w Grani Baszt i na Rumanowy Szczyt .
Towarzyszami jego wypraw tatern. byli: Tibold Kregczy, Lajos Rokfalusy , Gyula A. Hefty , István Laufer i in., a także jego uczniowie, gdyż w liceum kiezm. propagował turystykę, taternictwo i narciarstwo, prowadząc swych uczniów na liczne wycieczki w Tatry; ze szkoły tej wyszli znani taternicy: Klara Hensch , Ferenc Bányász , Georg Lingsch, Gabriel Seide in.
Przez wiele lat G. był b. czynnym działaczem Węg. Tow. Karp. (MKE), a potem Tow. Karp. (Karpathenverein , KV) w dziedzinie turystyki, taternictwa, narciarstwa i ratownictwa tatrz. Był jednym z pierwszych ratowników pierwszej po pd. stronie Tatr organizacji ratunkowej, założonej w 1913: » Tátrai Önkéntes Mentő Bizottság (TÖMB), a potem działał w tej dziedzinie w ramach KV i in. stowarzyszeń. Uczestniczył w akcjach ratunkowych, szkolił w ratownictwie górskim (jeszcze po II wojnie świat.). Współpracował blisko z taternikami polskimi.
Od 1906 ogłosił wiele artykułów i prac na różne tematy związane z Tatrami, gł. w czasopismach węg. i spiskoniem., ale również i w polskich (od 1912 w "Tat."). Oprócz fachowych opisów nowych dróg publikował też artykuły wspomnieniowe, np. Drei Tátratouren ("Jahrb. UKV" 1906), Die Ratzentürme (tamże 1914), Die erste Durchkletterung der Südwand des Markasitturmes (tamże 1917). Pisał o ratownictwie, np. Das Freiwillige Rettungskomitee der Tátra (tamże 1914), A fecsketoronyi katasztrófa ("Tur. Lapja" 1925). O lawinach ogłosił pionierską pracę Über die Lawinenverhältnisse in der Hohen Tátra ("Jahrb. UKV" 1916), a w obronie przyrody tatrzańskiej artykuł Schafft einen Naturschutz für die Tatra ("Karp. Post " 1934, nr 12).
O historii poznawania Tatr oraz o dziejach turystyki tatrz. i taternictwa opublikował szereg prac: Die Rolle der Zipser in der Erschliessung der Hohen Tatra ("Tur. und Alp." 1922-23), Wer war der erste Bergsteiger der Lomnitzer Spitze? ("Die Karpathen " 1941, nr 4), Der Anteil unserer Anstalt an der Erschliessung der Hohen Tatra (Kesmark 1942), Wer war der Erstbesteiger der Gerlsdorfer Spitze... ("Karpatenjahrbuch ", Stuttgart 1971), a także książkę, która stanowi jedną z podstawowych pozycji do dziejów turystyki tatrz.: Die Hohe Tatra, Geschichte des Karpatenvereins (Stuttgart 1962).
Pisał też o nazwach w Tatrach i na Podtatrzu : Käsmark oder Kesmark? ("Die Karpathen" 1942, nr 2), Auf den Spuren der Hinzen (tamże 1943, nr 3-4) oraz o osobach związanych z Tatrami, np. Josef Déry; Ein Pionier der Tatraturistik ("Karp. Post" 1937, nr 43), Siedemdziesięciopięciolecie dra Gyuli Komarnickiego ("Tat." 1960, nr 3-4). Ostatnią książką G. był zbiór spiskoniem. bajek i opowieści: Sagen aus der Hohen Tatra (München 1973).
Ponadto od 1917 z niezwykłą uczynnością G. dostarczał obfitych materiałów wszystkim autorom przewodników taternickich: węg., niem., pol. i słow. Jego fotografie należały do najlepszych z Tatr i były reprodukowane w licznych publikacjach, również polskich (np. "Wierchy " 1933).
W czasie I wojny świat. spędził G. trzy lata na froncie włoskim w Alpach, okres II wojny przebył na Spiszu , doznając przykrości od swych rodaków, których antyhumanitarnej działalności nie popierał. Po wojnie Niemców ze Spisza wysiedlono, ale G. mógł pozostać, bo zawsze działał jedynie dla dobra swych bliźnich, niezależnie od ich narodowości. Po śmierci jego popioły rozsypano, zgodnie z ostatnią wolą, w Tatrach.