Barabasz Stanisław
Ludzie
Barabasz Stanisław (7 V 1857 Bochnia - 23 X 1949 Zakopane). Malarz, architekt, pedagog, pionier narciarstwa pol., myśliwy. W młodych latach dwukrotnie więziony przez władze austr. za rzekomy udział w tajnych organizacjach polit., za drugim razem w 1879 w związku ze sprawą Ludwika Waryńskiego. Ukończył studia na wydz. architektury na politechn. w Wiedniu, gdzie też kontynuował (w Kunstgewerbeschule) swe studia artyst. rozpoczęte w Krakowie. W 1884-1901 uczył rysunków w krak. szkołach zawodowych.
Od 1877 zachęcony lekturą przewodnika Walerego Eljasza, prawie co roku jeździł do Zakopanego i chodził na wycieczki w Tatry. Był jednym z pierwszych narciarzy pol., gdyż już w 1888 sporządził sobie narty w celach myśliwskich. Do Zakopanego przywiózł narty jako jeden z pierwszych w zimie 1894. Wtedy z Janem Fischerem urządził drugą w ogóle tur. wycieczkę narc. w Tatry, do Czarnego Stawu Gąsienicowego. W 1901 przeniósł się do Zakopanego, gdzie przez szereg lat intensywnie uprawiał narciarstwo i zachęcił innych do jego uprawiania.
W 1903 wszedł z towarzyszami na nartach na Przełęcz pod Kondracką Kopą, a w 1905 na Kondracką Kopę i Małołączniak. W 1907 razem z Mieczysławem Karłowiczem i Mariuszem Zaruskim założył » Zakop. Oddz. Narciarzy TT (przemianowany potem na Sekcję Narc. TT) i był jego pierwszym przewodniczącym, a potem został jego czł. hon. Oprócz artykułów na tematy narc. ogłosił Wspomnienia narciarza (Za. 1914), które stanowią ciekawą lekturę i podstawowe źródło do dziejów początków narciarstwa w Tatrach.
Inną dziedziną zainteresowań B. było myślistwo, którego dotyczą jego artykuły: Kłusownicy i zwierzyna w Tatrach ("Wierchy" 1, 1923 i "Łowiec" 1925), Niedźwiedź w Tatrach ("Łowiec" 1916 i "Wierchy" 7, 1929), Polowanie na głuszce w Tatrach ("Kur. Lit.-Nauk." 1932, nr 19) i in. Pozostawił też ciekawe wspomnienie o swej wycieczce z Krakowa w Tatry w 1877: Wyprawa do Tatr ("Ziemia" 1932, nr 3) i in. artykuły o różnej tematyce, np. Dezerterzy w Tatrach ("Wierchy" 10, 1932), Szałasy pasterskie w Tatrach ("Kur. Lit.-Nauk." 1936, nr 29), Władysław hr. Zamoyski i spór o Morskie Oko ("Ziemia" 1937, nr 7-8).
W 1901 objął kierownictwo Szkoły Przem. Drzew. w Zakopanem i pozostał na tym stanowisku do chwili przejścia na emeryturę w 1922. Zasługi jego w rozwoju szkoły były duże, gdyż zamiast tyrolszczyzny i stylizowanego naturalizmu wprowadził podh. formy zdobnicze, oparte na lud. wzorach. Jego zainteresowanie oryginalną sztuką lud. i zabytkami sztuki na Podhalu, Spiszu i Orawie zaowocowało wspaniałą publikacją Sztuka ludowa na Podhalu (I-IV, Lw., Wa. 1928-32).
Własne prace malarskie wystawiał w 1883-1926 w Krakowie, Warszawie i Zakopanem, m.in. pejzaże tatrz.: Jaworzynka, Kosista, Czerwone Wierchy i in. Projektował meble w stylu zakop., wykonał różne projekty artyst. dla katedry na Wawelu i dla kilku kościołów. Brał również udział w pracy społ. w Zakopanem: w Tow. Pomocy Nauk., w Tow. Muzeum Tatrz., w Tow. "Sztuka Podhalańska", "Sokół", TOPR itd.
Jego braćmi byli » Leonard Barabasz, malarz, oraz » Wiktor Barabasz, muzyk i działacz TT, a dziećmi » Lesław Barabasz , chemik i Wanda Bratkowska, nauczycielka, która pracowała również w Muzeum Tatrz. w Zakopanem.