Kordys Roman
Ludzie
Kordys Roman (23 II 1886 Lwów - 6 XII 1934 Kraków, poch. we Lwowie).
Prawnik (dr 1912) i dziennikarz, wybitny taternik i alpinista, działacz tur. i narc., badacz historii taternictwa. Odegrał wielką rolę w rozwoju taternictwa i alpinizmu pol. w 1905-30 oraz narciarstwa pol. od 1907. Jego I przejście Grani Kościelca w 1905 (z Zygmuntem Klemensiewiczem ) było sygnałem nowych czasów, objawem samodzielności w taternictwie wyzwalającym się z dotychczasowej opieki zawodowych przewodników. W pierwszym okresie, zgodnie z ówczesnymi celami taternictwa, K. zdobywał dziewicze jeszcze wówczas szczyty i granie tatrz. Towarzyszami jego wypraw byli gł. jego rówieśnicy, Z. Klemensiewicz i Jerzy Maślanka .
On i jego towarzysze byli pierwsi na Zadnim Kościelcu (w 1905), niektórych Jaworowych Turniach (1905), Hrubej Turni (1906), Wschodnim Szczycie Wideł (1906), Niebieskiej Turni (1907), Igle w Wysokiej (1907), Wielkiej Zbójnickiej Turni (1907) i in. Dokonali pierwszych przejść licznych grani, m.in.: Czarnych Ścian (1906), Żabiego Konia (1907), Kaczego Szczytu (1907), Hrubego Wierchu (1910).
Gdy taternicy zaczęli zdobywać trudne ściany tatrz., K. znowu znalazł się wśród pionierów. Dokonał pierwszych przejść w 1906 pn. ściany Batyżowieckiego Szczytu (z Klemensiewiczem i Maślanką), w 1908 pn.-zach. ściany Mnicha (z Gyulą Komarnickim ) i pn. ściany Wysokiej (z Aleksandrem Znamięckim ), w 1909 częściowo nowej drogi pn. ścianą Jaworowego Szczytu (ze Znamięckim) itd.
Ważną rolę odegrał też w rozwoju narciarstwa pol., w Karpatach Wsch . i Tatrach . W tych ostatnich, posiłkując się w znacznej mierze nartami, dokonał w 1908 z Mieczysławem Karłowiczem pierwszych wejść zim. na Kościelec , Żółtą Turnię i Wołoszyn , a potem innych (częściowo z Mariuszem Zaruskim i J. Maślanką).
W Alpach był kilkakrotnie (1908, 1912-14), dokonując wielu trudnych wejść szczytowych, gł. z Klemensiewiczem i Maślanką. Po I wojnie świat. z powodu pogarszającego się zdrowia zaniechał działalności taternickiej.
Rozwinął także intensywną pracę organizacyjną: w 1904 był jednym z założycieli Kółka Taterników (Klub Himalaja) , w 1906-11 był b. czynnym członkiem zarządu Sekcji Tur. TT , w 1907 współzałożycielem i następnie aktywnym członkiem Karp. Tow. Narciarzy , w okresie międzywoj. jednym z czołowych działaczy PTT (w 1923-33 jako członek jego zarządu gł.). Był też jednym z pierwszych propagatorów hasła, że przyszłość taternictwa pol. leży poza Tatrami, przygotowując w ten sposób drogę późniejszemu rozkwitowi alpinizmu pol. w różnych górach świata.
Ważną dziedziną działalności K. była również jego różnorodna twórczość pisarska od 1907 do 1934. Poza licznymi fachowymi opisami dróg tatern. (w "Taterniku " i "Pam. TT" od 1907) ogłosił on szereg wspomnień z Tatr , np. Ze wspomnień o Widłach ("Pam. TT" 1908), Wysoka od Czeskiego ("Tat." 1908, nr 6), Ściana,której zapomnieć nie mogę (tamże 1932, nr 1, o pn. ścianie Jaworowego Szczytu ) oraz wspomnienie o początkach swego taternictwa: Pierwsze kroki (tamże 1928, nr 4-6).
Jest on też autorem cennych i podst. prac dotyczących historii taternictwa, np. Kto pierwszy przeszedł Żabią przełęcz? ("Tat." 1907, nr 1), O tatrzańskie itinerarjum Staszica (tamże 1928, nr 3), Przedsłannicy turystyki polskiej; Wiek XVI i XVII ("Słońce" 1930, nr 1) oraz wnikliwej analizy o trwałej wartości pt. Czy Frölich był na Łomnicy? ("Tat." 1930, nr 4).
Natomiast negatywnie trzeba ocenić jego krytyczną rozprawę o tatern. działalności » Karola Englischa pt. Mistyfikacye w taternictwie ("Tat." 1907, nr 6); rozprawa ta przez wiele lat była uważana za ostatnie słowo w tej głośnej sprawie, ale później okazało się, że K. mylnie tu interpretował źródła i wyciągał błędne wnioski.
K. zabierał też nieraz głos na temat teorii i ideologii taternictwa i alpinizmu, np. O trudnościach wycieczek górskich ("Tat." 1910, nr 2), O cele taternictwa (tamże 1913, nr 4), Taternictwo wczoraj, dziś i jutro (tamże 1929, nr 3), Polacy i alpinizm ("Ilustr. Kur. Codz." 25 VIII 1934). Wartościowa również i obiektywna jest jego rozprawa o wyznawcy innej ideologii tatern. niż jego własna: Karłowicz jako taternik ("Tat." 1909, nr 2).
Ponadto ogłosił on liczne recenzje, notatki i artykuły na różne tematy tatern., często pod kryptonimami lub anonimowo, gł. w "Tat." i "Pam.TT ", ale również w wielu in. czasopismach; czasem także o bardziej ogólnych sprawach sportu i kultury fizycznej, jak Uwagi o wychowaniu fizycznym ("Słowo Pol." 1909, nry 346, 348 i 350) czy Sport i kultura ("Ruch" 1911). Warto też zaznaczyć, że K. i inni już od 1909 uprawiali wspinaczki skałkowe (nawet z użyciem sztucznych ułatwień) poza Tatrami, co K. opisał pt. Wspinaczki w Bubniskach ("Wierchy " 1928).
Jeszcze jedna dziedzina pisarstwa K. dotyczy narciarstwa. Jest on autorem m.in. podręcznika Narty i ich użycie (Lw. 1908), szkiców hist. Rozwój narciarstwa polskiego ("Tat." 1909, nr 3) i Początki polskiego narciarstwa ("Narciarstwo Pol." 1, 1925) oraz wspomnień narc. z Karpat Wsch., np. Przez siedm gór i przez siedm dolin na nartach ("Wierchy" 1929).
Pisał też na in. tematy górskie, np. Rana tatrzańska ("Słowo Pol." i przedruk w "Gaz. Zakop." 1921, nr 5, o granicy w Tatrach), Reforma Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego ("Wierchy" 1923).W 1907 był współzałożycielem "Taternika" i aktywnym członkiem jego komitetu redakc., a w 1908-11 jego redaktorem. W 1911-12 redagował dział tur. we lwow. "Wędrowcu". Był dobrym fotografem górskim . Ku końcowi życia jeszcze bardziej pogorszyło się zdrowie K. i nastąpił zwrot w jego nastawieniu do spraw górskich: zaczął ostro zwalczać projektowany Tatrz. Park Narodowy i ideę ochrony przyrody Tatr . Należy jednak wyraźnie odgrodzić wieloletnią korzystną działalność K. na wielu polach od ostatniego okresu jego życia. Jego zasługi w latach 1905-1930 są niezaprzeczalne. W 1928 został członkiem hon. STPTT.