Kraszewski Józef Ignacy
Ludzie
Kraszewski Józef Ignacy (28 VII 1812 Warszawa - 19 III 1887 Genewa, poch. w Krakowie na Skałce). Powieściopisarz, poeta, publicysta, historyk, krytyk lit. i artyst., działacz społ. i polit., rysownik i malarz.
Na Podtatrzu i w Tatrach był tylko raz, w 1866 (a nie w 1863, jak to się czasem mylnie podaje), ale już wcześniej interesował się tymi górami, tatrz. literaturą i malarstwem, pisał o Tatrach, np. recenzując Stare gawędy i obrazy Kazimierza W. Wójcickiego ("Athenaeum" 4, 1841, o opowiadaniu Góralka), Tatry Bogusza Z. Stęczyńskiego ("Gaz. Codz." 1860, nr 169) lub obraz Wojciecha Gersona Górale tatrzańscy w szałasie ("Gaz. Pol." 1862, nr 248). Swe ogólne myśli o pol. malarstwie tatrz. (m.in. Głowackiego) wypowiedział K. w swoim szkicu Krajobrazy (w: "Noworocznik Ilustrowany dla Polek na rok 1865". Wa.).
K. interesował się również Kaukazem (i pol. literaturą o tych górach) i Alpami (zwł. w malarstwie). Alpy zwiedzał kilkakrotnie (m.in. zrobił wycieczkę do stóp Mont Blanc); był na Wezuwiuszu.
K. zamierzał udać się w Tatry już w 1858, ale urzeczywistnił to dopiero w 1866. Odbywał wtedy kurację w Krynicy, skąd robił wycieczki w bliższe okolice i do Pienin, a w sierpniu chłopskim wozem przez Szczawnicę i Nowy Targ do Zakopanego . Trafił tam na deszczową pogodę, ale w towarzystwie Walerego Eljasza , Eugeniusza Janoty i in. był w Kościeliskiej Dolinie , a następnie wybrał się z Eljaszem do Strążyskiej Doliny , aby szkicować widoki, i znowu był deszcz. Niewiele widząc wymarzonych Tatr, wrócił K. do Krakowa. Swój pobyt tatrz. opisał pt. Z wycieczki do Tatrów ("Kłosy" 1868, nr 167), z reprodukcją drzeworytniczą własnego rysunku Widok z Tatrów: Dolina Strążyska.
Z 1866 pochodzi też obraz olejny K. Szczyt górski, znany tylko z reprodukcji w tygodniku "Praca" (1912, nr 32), a z 1867 zachowany obraz olejny Pejzaż górski. Po pobycie w Tatrach rytował K. w Dreźnie widoki Tatr wg własnych rysunków, uzupełniając je z fotografii przysłanych mu przez Walerego Eljasza. Muzeum Nar. w Krakowie z własnych zbiorów wydało w 1978 tekę z 16 akwafortami K. z Tatr.
Tatrz. reminiscencje K. znalazły też swe odbicie w jego twórczości literackiej. W powieści Czarna perełka (Lw.1871 i kilka wydań nast.) część akcji rozgrywa się na Podtatrzu i w Tatrach, a w powieści Wielki nieznajomy ("Tyg. Mód i Nowości" 1871 i "Tyg. Mód i Powieści" 1872) akcja toczy się w Krynicy i Zakopanem. K. porusza też różne sprawy tatrz. i podtatrz. w swej twórczości publicyst., a list do Tow. Tatrz . wydrukowano w "Pam. TT " 1, 1876.
K. utrzymywał bliższe kontakty z Walerym Eljaszem i pomógł mu wydać jego przewodnik tatrz. w 1870. W 1874 TT mianowało K. członkiem hon., w 1877 nazwało Pośrednią Kościeliską Bramę w Kościeliskiej Dolinie Bramą Kraszewskiego, a w 1879 uczciło jego jubileusz obchodem w Zakopanem i Kościeliskiej Dolinie z wmurowaniem tablicy pamiątkowej w owej bramie. Na domu, w którym K. mieszkał w Zakopanem, przy ul. Kościeliskiej, znajduje się druga tablica pamiątkowa. K. jest także upamiętniony w Zakopanem nazwą ulicy.