Kulczyński Władysław sen.
Ludzie
Kulczyński Władysław sen. (27 III 1854 Kraków - 9 XII 1919 tamże). Zoolog, światowej sławy arachnolog, prof. gimnaz. w Krakowie (1881-1912), doc. UJ (1909), prof. tytularny UJ (1919), czł. koresp. AU od 1894 i czł. zwycz. od 1912, jeden z najbardziej zasłużonych działaczy TT, turysta i taternik .
Działalność naukową rozpoczął wcześnie, gdyż mając lat 17 ogłosił swą pierwszą pracę nauk.: Przyczynek do fauny pajęczej ("Spraw. Komis. Fizjogr." za 1871, wyd. w 1872). Pajęczakami (zwł. pająkami) zajmował się odtąd przez całe życie, prawie we wszystkich swych licznych pracach, z których wiele w różnym stopniu dotyczy Tatr , np.: Dodatek do fauny pajęczaków Galicyi ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1876), Wykaz pająków z Tatr, Babiej góry i Karpat szlązkich z uwzględnieniem pionowego rozsiedlenia pająków żyjących w Galicyi zachodniej (tamże 1881), Opisy nowych gatunków pająków z Tatr, Babiej góry i Karpat szlązkich ("Pam. AU Wydz. Mat.-Przyr." 1883 i odb. w 1882), Spinnen aus der Tatra und den westlichen Beskiden (Krakau 1882), Conspectus Attoidarum Galiciae ("Rozpr. i Spraw. Wydz. Mat.-Przyr. AU" 1884), Species Oribatinarum (Oudms.) (Damaeinarum Michael) in Galicia collectae ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. AU" 1902), Fragmenta arachnologica ("Bull. Int. Acad. Sc. Cracovie Cl. Math." 1904, 1909 nr 7 i 8, 1914).
Wielką monografię o pająkach Węgier (łącznie z Tatrami i z licznymi notatkami o faunie ziem pol.), opracował na zamówienie Węg. Akad. Nauk i przez nią została wydana pt. Araneae Hungariae (Bp., I, II 1-2, 1891, 1894, 1897). Wprawdzie wydawca bez wiedzy K. umieścił przy tytule nazwisko Kornela Chyzera jako współautora dzieła, i to na pierwszym miejscu, ale Chyzer napisał jedynie przedmowę, a rzeczywistym autorem całej pracy jest sam K. Monografię tę, autorstwa więc wyłącznie K., uznano w świecie nauki za jedno z najznakomitszych dzieł opisowych literatury zool. XIX w. i za fundament do dalszych badań nad pająkami całej Europy.
Ponadto na podstawie nadsyłanych mu zbiorów ogłosił K. liczne prace o pająkach innych krajów Europy (m.in. z jaskiń bałkańskich), Afryki, Azji i Oceanii. Stał się jednym z czołowych arachnologów świata.
K. posiadał też dużą wiedzę botaniczną. Odkrył w Rohackiej Dolinie nową dla Tatr roślinę, lnicę alpejską (Linaria alpina ). Wzmianka o tym i o innych tatrz. odkryciach florystycznych K. znajdują się w dziele Bolesława Kotuli O rozmieszczeniu roślin naczyniowych w Tatrach (Kr.1889-90). Wobec choroby Kotuli druga część jego wielkiego dzieła została na podstawie jego notatek ostatecznie opracowana przez Kulczyńskiego i tylko dzięki niemu mogło ono być dokończone i opublikowane. W Tatrach zbierał K. dla różnych pol. badaczy także i grzyby, znajdując nowe dla Tatr i rzadkie gatunki.
Był też K. przez wiele lat. b. aktywny w dziedzinie organizacji nauki. Od 1877 był członkiem, a w 1880-1919 sekretarzem Komisji Fizjogr. AU, w 1913-19 sekretarzem Wydziału III AU itd., od 1909 wykładał na UJ, równocześnie aż do 1912 ucząc w krak. szkołach średnich.
Ogłosił wspomnienia o kilku naukowcach działających także w Tatrach, np.: Maksymilian Nowicki ("Prz. Pol." 1890-91), Bolesław Kotula ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1899), Maryan Łomnicki (tamże 1917).
Z Tatrami był szczególnie związany nie tylko swymi nauk. badaniami. Od 1875 bywał w Zakopanem i Tatrach corocznie aż do 1914. Chodził dużo po całych Tatrach, m.in. z botanikiem B. Kotulą, a potem ze swymi dziećmi, często z przew. Szymonem Tatarem młodszym. Tatry znał jak mało kto w owym czasie i był jednym z czołowych taterników końca XIX w. W 1893 dokonał I wejścia od pn. na Kozi Wierch żlebem, nazwanym potem Żlebem Kulczyńskiego .
W 1902 był jednym z inicjatorów założenia Sekcji Tur. TT , pierwszej pol. organizacji tatern., która formalnie powstała w 1903, ale członkiem jej nie był (członkiem od 1907 i potem działaczem STTT był jego syn, też Władysław). Jednakże jako działacz TT Kulczyński współpracował z STTT, np. w sprawach przewodnictwa tatrz.
K. był członkiem TT od początku jego istnienia (od 1874) i przez wiele lat brał żywy udział w jego pracach. W 1905-19 był członkiem zarządu gł. TT (w 1912-19 wiceprezesem), członkiem licznych jego komisji, np. w 1906-17 przewodniczącym komisji do robót w Tatrach i przewodnickiej. Jemu zawdzięcza TT gruntowne uporządkowanie schronisk tatrz., budowę nowego schroniska przy Morskim Oku i przebudowę schroniska w Roztoce , uporządkowanie, konserwację i znakowanie szlaków tur., opiekę nad przewodnictwem tatrz.
Współpracował przy redagowaniu "Pamiętnika TT ", starał się, aby TT popierało subwencjami badania nauk. w Tatrach, popierał założenie alpinarium w Zakopanem i tworzenie tamże stacji meteor., ogłaszał sprawozdania dotyczące działalności TT w Tatrach (w "Pam. TT"). W 1919 został członkiem hon. TT.
Od 1912 był też członkiem Sekcji Przyr. TT i Sekcji Ochrony Tatr TT . W 1910 był członkiem doraźnej komisji, która prowadziła dochodzenia w sprawie wypraw ratunkowych po Stanisława Szulakiewicza i Klimka Bachledę .
Za życia K. i później naukowcy pol. i zagr. uczcili jego zasługi nazwami wielu nowych rodzajów, gatunków i odmian roślin i zwierząt, np. Kulczynskiellum, Sphaeronaemella kulczyńskiana (grzyb), Saloca kulczynskii (pająk). O trwałej wartości dorobku nauk. Kulczyńskiego świadczy też fakt, że zbiór jego prac o pająkach wydano ponownie w Holandii po ang. w 3 tomach pt. Collected Papers on Spiders (The Hague 1975-76).
Troje dzieci K. związało również swą działalność z Tatrami: » Władysław Kulczyński jun., lekarz i taternik; » Stanisław Kulczyński , botanik, badacz flory Tatr i Pienin, działacz polit.; » Wanda Kulczyńska , zasłużona w dziedzinie ochrony przyrody, m.in. Tatr.