Marusarzówna Helena

Nie okreslony

Marusarzówna Helena (17 I 1918 Zakopane - 12 IX 1941 Pogórska Wola k. Tarnowa, w 1958 poch. w Zakopanem na starym cment.), siostra » Stanisława Marusarza, narciarza i kuriera tatrz. Podh. góralka, zawodniczka narc., w czasie II wojny świat. kurierka w pol. ruchu oporu (na trasie przez Tatry).

W 1936-39 była czołową pol. zawodniczką narc. (SNPTT Zakopane), kilkakrotną mistrzynią Polski w konkurencjach alpejskich (bieg zjazdowy, slalom i kombinacja). W 1939-40 w pol. ruchu oporu pełniła służbę łączniczki w Zakopanem i kuriera na trasie Zakopane-Budapeszt (» kurierzy), przeprowadzając przez Tatry ludzi uchodzących na Węgry. Schwytana w marcu 1940 przez słow. straż graniczną na granicy węg., została przekazana do gestapo w okupowanej Polsce, uwięziona w Tarnowie i następnie rozstrzelana w Pogórskiej Woli. Po wojnie jej ekshumowane szczątki zostały uroczyście pochowane 27 IX 1958 w Zakopanem.

W 1967 pośmiertnie odznaczona Krzyżem Walecznych. Jej imię nadano dwu szkołom podst. na Podhalu: w Zębie (1970) i w Zakopanem na Wilczniku (1971) oraz jednej z ulic w Zakopanem. W 1972 jednej ze szkół podst. w Dusznikach-Zdroju nadano imię Heleny Marusarzówny i Bronisława Czecha; wmurowano tam poświęconą im tablicę pamiątkową. Zob. też Memoriał Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny.

W 1970 powstał film dokumentalno-propagandowy Janusza Kidawy Dwoje z gór, o B. Czechu i H. Marusarzównie. Również w 1970 urządzono w Zakopanem wystawę poświęconą pamięci tychże.

Lit. - "Przekrój" 1966, nr 1095-1096 i 1973, nr 1458 (Zbigniew K. Rogowski). - "PSB" 20, 1975 (W.H. Paryski). - "SCZ" 1986.