Matúšká Janko

Nie okreslony

Matúšká Janko, właśc. Ján (10 I 1821 Dolny Kubin, Orawa - 11 I 1877 tamże). Poeta słow. z grupy » szturowców. Po studiach osiadł w 1844 na Orawie, gdzie był wychowawcą, a potem w Trzcianie i Dolnym Kubinie - urzędnikiem. Z powodu udziału w słow. ruchu nar. musiał w grudniu 1848 ukrywać się na Górnej Orawie.

M. jest znany gł. jako autor wiersza (długo anonimowego) Nad Tatrou sa blýska, w pierwotnej wersji Ponad Tatrú blíska (rps z 1844). Pierwsza strofa tego wiersza weszła w 1919 w skład państwowego hymnu czechosłowackiego. Przekład pol. owego wiersza M. ukazał się (nie po raz pierwszy) pt. Hymn słowacki ("Życie Słowiańskie" 1946, nr 12, z pierwotnym tekstem słow. i nutami).

Romantyczna twórczość M. była krótkotrwała (do 1848) i przeważnie poetycka. Tematyka orawska pojawia się w jego balladach: Kozia skala ("Nitra" 2, 1844, zaklęte skarby i smoki), Hrdoš (tamże), Orava ("Orol Tatránski" 1846, nr 32, o Orawskim Zamku). Na Liptowie rozgrywa się akcja jego powieści o tematyce legendarnej: Shoda liptovská; Povest z pod Tatjer zo štrnásteho storočja (tamże 1848, nry 90-93). Tatry są wzmiankowane w jego wierszu Pri uvítaňí Bratou v Ústave dňa 9 9 1843 ("Nitra" 2, 1844). Tłumaczył niektóre utwory Adama Mickiewicza. Pierwsze zbior. wydanie poezji Matúški: Sobrané spisy básnické (Ma.1921).

Zbojnícky tanec (Zo suity "Dedinské obrázky") skomponował i wydał Karol Pádivý do słów Matúški.

Lit. - Dobroslav Orel: Státní hymna československá. "Bratislava" 9, 1935, z fotokopią oryginału Matúški. - "ESS" 1, 1984. - "SBS" 4, 1990.