Przyboś Julian

Nie okreslony

Przyboś Julian (5 III 1901 Gwoźnica Dolna k. Strzyżowa nad Wisłokiem - 6 X 1970 Warszawa, poch. w Gwoźnicy), pochodził z rodziny chłopskiej. Poeta, publicysta, eseista, krytyk literacki. Studia na UJ 1926, nauczyciel szkół średnich 1923-37, poseł do Krajowej Rady Nar. 1944-47, poseł PRL w Szwajcarii 1947-51.

W jego poezji jest sporo wierszy górskich, głównie ze Szwajcarii, a także trochę o tematyce tatrz., m.in. najbardziej może znany i zarazem jeden z najlepszych jego wierszy Z Tatr ("Kamena" 1938 i w zbiorze wierszy P.: Równanie serca, Wa.1938), nieraz przedrukowywany. Również tatrzańskie są np. wiersze: Rzut pionowy (w zbiorze o tejże nazwie, Wa.1952), Słowo o Jeziorze Szczyrbskim i Ho jak wysoko (oba w zbiorze Najmniej słów, Kr.1955). Wszystkie te wiersze powtórzono w jego książce Poezje zebrane (Wa.1959).

W artykule Chamuły poezji ("Zwrotnica" 1926, nr 1) wystąpił z gwałtowną krytyką wierszy Jana Kasprowicza i in. poetów. Swój stosunek do przyrody (także górskiej) przedstawił w eseju Człowiek nad przyrodą ("Zwrotnica" 1926, nr 9). Opracował antologię polskiej pieśni lud. Jabłoneczka (Wa.1953, wyd. 2 w 1957), zawierającą m.in. tatrzańskie pieśni pasterskie oraz o Janosiku i in. zbójnikach.

Wspomniany wiersz Z Tatr poświęcił poeta "pamięci taterniczki, która zginęła na Zamarłej Turni", tj. pamięci Marzeny Skotnicówny. W 1927-29 uczyła się ona w gimnazjum w Cieszynie, gdzie jednym z jej nauczycieli był P., który się w niej zakochał, ale wbrew temu, co się nieraz pisze, nie byli zaręczeni. Po jej śmierci (6 X 1929 na pd. ścianie Zamarłej Turni) reminiscencje jej osoby pojawiają się nieraz w twórczości P.: w wierszu Wieczór (w zbiorze Z ponad, Cieszyn 1930), w cyklu wierszy Tobie (w zbiorze W głąb las, Cieszyn 1932), w owym wierszu Z Tatr (1938) i w wierszu Noc, ogłoszonym w książce P. Zapiski bez daty (Wa.1970), a także w jego listach (Listy Juliana Przybosia do rodziny 1921-1931, Kr.1974). Ta tragicznie zakończona miłość tłumaczy pewne motywy w poezji P.

Lit. - Jan A. Szczepański: Góry w poezji Juliana Przybosia "Wierchy" 32, 1963. - Krystyna Heska-Kwaśniewicz: Śląskie lata i wiersze Juliana Przybosia. "Prace Naukowe Uniw. Śląskiego" 1977, nr 162. - Jerzy Skotnica: Wspomnienie o Julianie Przybosiu, nauczycielu. "Życie Lit." 1985, nr 44. - "PSB" 29, 1986 (Tadeusz Kłak).