skarby

Terminologia

Wiara w s. znajdujące się rzekomo w Tatrach była od dawna i przez długi czas dość powszechna. Jedni wierzyli w s. zaklęte, inni byli przekonani, że w Tatrach muszą istnieć niebywale bogate naturalne złoża drogocennych kruszców, a jeszcze inni wierzyli, że zbójnicy poukrywali w różnych miejscach kotliki pełne złotych dukatów.

Zaklęte s. są motywem licznych podań w wielu górach i krajach; w Tatrach s. takie najczęściej miały być ukryte w jaskiniach, jak to opisywano w dawnych spiskach, tj. przewodnikach dla poszukiwaczy skarbów. Nacieki jask. o nieraz cudownych barwach i kształtach mogły być jednym ze źródeł dawnej wiary w skarby znajdujące się w jaskiniach.

Wiara w tatrz. s. była podsycana również przez fakt, że w Tatrach prowadzono ongiś normalne górn. poszukiwania i roboty, oparte zresztą często na równie nieuzasadnionej wierze w bogactwo złóż mineralnych i kruszców w tych górach.

Największe nasilenie poszukiwań s. w Tatrach istnialo w XVIII w., kiedy przybywało tu w tym celu sporo cudzoziemców, ale najusilniej na tym polu działali mieszkańcy Podtatrza: Polacy, Słowacy i Niemcy spiscy. Najstarsze nazwiska poszukiwaczy skarbów tatrz. (pomijając tu autorów » spisków) zachowały się w napisach na ścianach » Bielskiej Jaskini (z 1713 i 1731); byli to zapewne mieszkańcy Białej Spiskiej. Bardziej znany » Johann Andreas Papirus (w II poł. XVIII w.) pracował w Maciejowcach na Spiszu, ale pochodził ze Śląska.

Poszukiwacze s. tatrz. działali nieraz jeszcze w okresie międzywoj., a sporadycznie także obecnie, nawet przy użyciu dawnych spisków czy ich odpisów. Wiara w s. tatrz. znalazła silne odbicie w podaniach lud. na Podtatrzu, a w Tatrach spotyka się wyryte w skałach dawne znaki, które przynajmniej częściowo pochodzą od dawnych poszukiwaczy s. Znaki takie opisywano w spiskach i następnie w literaturze. W ostatnich latach odkryto więcej takich znaków, np. w jaskiniach Jaworowej Doliny.

Spotyka się też w Tatrach znaki i napisy nowsze, wyryte przez turystów i juhasów, a także na potrzeby filmu. Zdarza się również barbarzyńskie niszczenie starych znaków poszukiwaczy s.

Zob. też: spiski, podania ludowe, Fabri Jakob sen.

Położenie

Widok

Literatura

Lit. - STER = Stanisław Eljasz-Radzikowski: Ze świata tajemnic. Skarby zaklęte w Tatrach. "Prz. Zakop." 5, 1903, nry 16-19. - Tenże: Jeszcze o skarbach zaklętych w Tatrach. Tamże 1903, nr 21-22. - Tenże: Skarby zaklęte w Tatrach. Kr. 1903 (wsp. odb. poprzednich dwóch pozycji). - Juliusz Zborowski: Przyczynki o przewodnikach do skarbów tatrzańskich. "Wierchy" 41, 1972 (z przypisami Jana Reychmana). - Wojciech W. Wiśniewski: W zakamarkach Żaru. "Eksplorancik" 1990, nr 1 (15). - Wojciech W.Wiśniewski: Znaki naskalne w Tatrach Polskich. Lokalizacja znanych stanowisk. Przegląd literatury i stan poznania. "Wierchy" 57, 1988-91. - Wojciech W.Wiśniewski: Prace badawcze nad znakami naskalnymi w Tatrach w latach 1988-91. "Wierchy" 57, 1988-91. - Wojciech W.Wiśniewski: W poszukiwaniu znaków naskalnych w Tatrach. "Wierchy" 56, 1987.Ponadto literatura przy haśle spiski.