ścieżki

Nie okreslony

ścieżki, w gwarze podh. chodnik lub perć (plur. perci albo percie ). W Tatrach ś. są różnego pochodzenia i były lub są użytkowane do wielu celów. Są więc ś. pasterskie, turystyczne, leśne (do celów gospodarki leśnej), a dawniej również górnicze i myśliwskie, poza tym ś. dzikiej zwierzyny.

Ze ś. dzikiej zwierzyny w Tatrach najbardziej znane są ś. wydeptane przez kozice: kozie perci, występujące w najwyższych partiach gór. Prowadzą one nieraz przez teren b. urwisty, nawet niebezpieczny, np. wysoko w ścianach Rumanowego Szczytu i Ganku ponad Kaczą Doliną, stanowiąc czasem dogodny sposób przejścia w poprzek urwisk. Ś. takie rzadko kiedy są wyraźne na dłuższej przestrzeni, i na licznych odcinkach zatracają się zupełnie. Użytkowane są nieraz przez taterników, rzadziej przez turystów.

W piętrze kosodrzewiny i wśród lasów częste są jelenie perci, w swych górnych odcinkach łączące się czasem z kozimi perciami. Jelenie perci mają zasadniczo bardziej ciągły charakter i nieraz są przydatne dla taterników czy turystów przy przechodzeniu zwartych łanów kosodrzewiny lub przez gęsty las, w wielu przypadkach kończą się jednak ślepo.

Ś. pasterskie, wybiegające od szałasów na halach w górę na pastwiska, były najczęściej użytkowane przez owce, niektóre jednak również przez krowy i woły. Ś. dla owiec wybiegały najwyżej. Również i takie ś. miejscami się zatracają, zwł. na szerokich zboczach trawiastych, gdyż tam owce często się rozpraszały. Ś. takie powstawały zwykle przez wydeptanie, wyjątkowo jednak na pewnych odcinkach bywały specjalnie budowane przez pasterzy: poza przecinaniem przejścia przez łany kosodrzewiny wykuwano w skale stopnie dla owiec, a zupełnie wyjątkowo układano nawet drewniane pomosty (rodzaj kładek) poprzez szczególnie urwiste odcinki. Barany i jagnięta wydeptywały nieraz perci wysoko w ścianach tatrz., gdzie bywały wypędzane i pozostawiane na całe lato, np. na pn. ścianie Mięguszowieckiego Szczytu, dokąd je doprowadzano z Doliny za Mnichem w poprzek ściany Cubryny. Zdarzały się miejsca poprzez które pasterze musieli podsadzać jagnięta lub nawet wynosić je na plecach, np. na Jagnięcą Zagrodę na Muraniu. Wiele tatrz. ś. pasterskich ulepszono lub przebudowano później na ścieżki turystyczne.

Ś. turystyczne zaczęto na dużą skalę budować w Tatrach dopiero po 1873, tj. po założeniu pierwszych towarzystw tur. działających w tych górach (TT i MKE). Wykorzystywano do tego celu, gdzie się dało, poprzednio istniejące ś. pasterskie, myśliwskie i in. Ś. tur. były początkowo dość prymitywne i wąskie; w latach międzywoj. zaczęto budować szerokie drożyny wykładane kamieniami lub żwirowane, tzw. potocznie » ceprostrady. Od 1873 ś. tur. znakowano farbą, początkowo jednym kolorem, a w latach międzywoj. ustalił się system stosowania paska kolorowego między dwoma białymi. Już od końca XIX w. na trudniejszych odcinkach ś. tur. w terenie skalnym ułatwiano przejście przez zakładanie na stałe różnego rodzaju metalowych poręczy, klamer, łańcuchów, drabinek, także lin drucianych.

Po II wojnie świat., w związku z dużym wzmożeniem się ruchu tatern., powstały miejscami wyraźne ś. wydeptane przez taterników; można więc mówić o ś. taternickich. W niektórych przypadkach są to dawniejsze, mniej wyraźne perci pasterskie lub kozie, dopiero przez taterników mocno wydeptane. Ś. tatern., a nawet szlaki (drogi) tatern., które nie mają charakteru widocznej ś., bywają oznaczane kopczykami, ułożonymi z kamieni.

Ś. myśliwskie były dwojakiego rodzaju. Dawni kłusownicy (koziarze i in.) ścieżek nie budowali, ale na niektórych odcinkach swych często używanych szlaków po prostu wydeptali wyraźne perci, gł. jednak używali już istniejących perci (kozich, pasterskich i in.). Natomiast właściciele dóbr w Tatrach i dzierżawcy rewirów myśliwskich wybudowali w dawnych latach sporo ś. w celach myśliwskich. Są to zwykle ś. dość wygodne, o początkach nieraz zamaskowanych; kończą się czasem ślepo. Dużo takich ś. jest w Tatrach Biel. i na Krywaniu, ale także w wielu in. miejscach. Niektóre niżej położone były też użytkowane równocześnie w gospodarce leśnej i w dozorze lasów, w lasach budowano jednak również i specjalne ś. leśne. Obecnie zarówno dawne ś. myśliwskie jak i leśne są użytkowane przez strażników TPN i TANAPu, a niektóre przerobiono na ś. turystyczne. Zresztą po słow. stronie Tatr ś. myśliwskie nie straciły jeszcze całkowicie swego pierwotnego przeznaczenia.

Dawne szlaki górnicze prowadzące do kopalń w Tatrach miały często charakter dróg jezdnych (» hawiarskie drogi), w terenie trudno dostępnym były to jednak tylko ś. Nawet i jezdne drogi górnicze nieraz tak zarosły lub uległy zniszczeniu, że z biegiem lat przemieniły się w ścieżki. Niejedną dawną drogą górniczą prowadzą dziś szlaki turystyczne.Zob. też szlaki turystyczne.

Lit. - W.H. Paryski: Szlaki pasterskie w Tatrach i na Podtatrzu. W: "Past. Tatr Pol. i Podh." 1, 1959.