taternik

Terminologia

Człowiek uprawiający » taternictwo; rodzaj żeński: taterniczka. Poprawny przymiotnik od słowa taternik: taternicki (a nie: taterniczy). Wyraz taternik oznacza więc alpinistę, ale jedynie takiego, który uprawia alpinizm w Tatrach. Każdy taternik jest też wspinaczem, natomiast wspinacz jest taternikiem tylko wtedy, gdy wspina się w Tatrach. Słowo taternik zostało wprowadzone do piśmiennictwa przez Tytusa Chałubińskiego w jego wspomnieniu Sześć dni w Tatrach (1879) i następnie szybko rozpowszechnione przez Walerego Eljasza (wyd. 2 jego przewodnika z 1881 i nast.), a także przez innych. Chałubiński objaśnił ten wyraz ogólnikowo: "...taternicy (tak zowią w Zakopanem tych, którzy dużo po Tatrach chodzą)..." Natomiast Eljasz (1881) określa dokładniej, że turyści chodzą na łatwiejsze wycieczki, a taternicy na trudniejsze. Zwłaszcza dawniej (sporadycznie również obecnie) nieraz nazywano taternikiem każdego turystę chodzącego nieco więcej po Tatrach, poprawnie jednak taternikiem można nazwać jedynie osobę uprawiającą właściwe taternictwo (ze wspinaczką). Błędne jest więc spotykane twierdzenie, że turysta tatrzański = taternik. Inna rzecz, że przed pojawieniem się w piśmiennictwie terminu taternik i później (zwł. do I wojny świat.), właściwych taterników nazywano też po prostu turystami (początkowo również tourystami, z franc. czy niem.).Wyraz taternik powstał w gwarze podh. i został ukuty przez górali zakop., zapewne dopiero pod koniec lat 1870. Pochodzi oczywiście od nazwy Tatry, jednak nie wprost lecz od jej lud. (podh.) przymiotnika: taterski, stąd taternik. Już Maksymilian Nowicki w swej pracy Zapiski z fauny tatrzańskiej ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1, 1867) pisze: "W miejscu książkowej formy tatrzański Podhalanie używają taterski, formy urobionej wprost od rdzenia Tatr". Termin taternik nie ma w odniesieniu do Tatr odpowiednika w obcych językach: słow., niem., węg. (słow. Tatranec ma in. znaczenie); był tylko łac. pseudonim Alfreda Grosza: Taternicus, urobiony z pol. taternika. Zob. też taternictwo.

Położenie

Widok

Literatura

Lit. - Antoni Danysz: Powstanie niektórych wyrazów polskich. "Język Pol." 3, 1916, nr 7-10. - Józef Nyka: 90 lat wyrazu "taternik". "Tat." 45, 1969, nr 3.