Zakopane — portal z-ne.pl

Cyprian, brat

Ludzie

Cyprian, brat lub Frater Cyprianus (28 VII 1724 Polkowice, woj. legnickie na Śląsku - 16 IV 1775 Czerwony Klasztor?). Nazwisko świeckie wg metryki chrztu (niemiecka): Franz Ignatz Jäschke (dopiero w 1987 odszukane, bowiem - też od niedawna - znane było tylko przekręcone: Jaisge lub Jajge).

C. był mnichem zakonu Kamedułów w Czerwonym Klasztorze w Pieninach, do którego przybył w 1756. Był on tam lekarzem (studia we Wrocławiu), aptekarzem, ogrodnikiem, pielęgniarzem, cyrulikiem, kucharzem oraz spełniał w klasztorze liczne in. posługi. Prócz tego malował, wyrabiał zwierciadła, ponoć zajmował się alchemią, a co szczególnie doniosłe, zbierał i suszył rośliny (nie tylko lecznicze) układając bogaty zielnik (» zielniki). Jest to najstarszy z zachowanych do dziś zielników z roślinami tatrz.: 63 okazy prócz wielu in., głównie z Pienin i ich okolicy (łącznie 283 okazy). Zielnik ten był później własnością Muzeum Karp. w Popradzie , potem Muzeum TANAPu w Tatrz. Łomnicy, a obecnie Muzeum Nar. w Bratysławie.

Przy okazji zbierania zielnika C. dość dobrze poznał wsch. część Tatr Wys. oraz Tatry Biel.: był w Jaworowej Dolinie aż do Żabiego Stawu, w Czarnej Dolinie Jaworowej do Czarnego Stawu Jaworowego, w Kołowej Dolinie, wszedł na Hawrań, był na Szerokiej Przełęczy Bielskiej, na Przełęczy pod Kopą, przy Białych Stawach itd. Oczywiście, znał także Pieniny i ich okolice.

Istnieje wersja, że C. interesował się też szczególnie mechaniką i skonstruował skrzydła, czy aparat do latania, którym z wierzchołka Trzech Koron w Pieninach poleciał wg jednych legend aż do Morskiego Oka, wg innych tylko w okolice Czerwonego Klasztoru. Za takie "diabelskie" wyczyny C. jakoby został z rozkazu biskupa przeniesiony z Pienin na niziny, zaś aparat jego publicznie spalony w Białej Spiskiej. Całą tę historię, zbeletryzowaną opisał Jan Wiktor w opowieści Skrzydlaty Mnich, przetłumaczonej też na słow. i czeski. Zarówno zaś w zapiskach C. jak i w pozostałych po Kamedułach dokumentach nie ma żadnej wzmianki o lataniu.

Położenie

Widok

Literatura

Johann Lipták: Das Rote Kloster und Frater Cyprianus. Kesmark 1937. - Ivan Bohuš: Lietajúci búrlivák. "Vys. Tatry" 1974, nr 1. - Zofia Radwańska-Paryska: Brat Cyprian z Czerwonego Klasztoru i jego zielnik. "Rocz. Podh." 3, 1985. - Taż: Brat Cyprian - kim on był? "Podtatrze" 1987, nr 3-4. - Taż: Zielnik brata Cypriana z Czerwonego Klasztoru. Kr. 1991. - "SBS" 1, 1986.