dominium

Nie okreslony

dominium . W Polsce przedrozbiorowej dominium było wielką posiadłością ziemską lub leśną, należącą do króla lub możnego rodu szlacheckiego. Pod zaborem austr., w Galicji dominia istniały od 1772 do 1867 (tj. do chwili stworzenia powiatów i urzędów powiatowych) i były zorganizowane na wzór dominiów istniejących już w in. krajach austriackich. Te dominia były prawno-prywatnymi jednostkami adm., pomocniczymi w administracji państw., sprawującymi władzę adm.-polit. i sądowo-policyjną. Władza dominiów, zrazu szersza, była stopniowo ograniczana, zwł. po uwłaszczeniu chłopów w 1848, a przez cały czas istnienia dominiów chłopi mieli prawo odwoływać się od wyroków dominialnych do urzędów cyrkularnych.

Dominium zwykle obejmowało kilka wsi (nieraz różnych właścicieli), a niekiedy tylko jedną wieś lub nawet jeden folwark. Gł. urzędnikami dominialnymi byli justycjariusz (sprawy sądowe) i mandatariusz (sprawy skarbowe, gosp. i policyjne), czasem jednak mandatariusz pełnił równocześnie funkcje justycjariusza. Mandatariusz i justycjariusz nieraz sprawowali swe funkcje dla kilku lub nawet kilkunastu dominiów równocześnie. W 1856 dominia zostały rozbite na gminy wiejskie i obszary dworskie.

Na Podhalu najbliżej Tatr znajdowały się m.in. dominium Zakopane i dominium Kościelisko-Ludźmierz.