Lawiny

Lawiny to masy śniegu lub lodu, obsuwające się gwałtownie i niezmiernie szybko po zboczu górskim. Gdy mówi się o lawinach bez podania ich rodzaju, ma się zwykle na myśli lawiny śnieżne. Spadłszy na płaski teren na dnie węższych dolin, nieraz toczą się siłą rozpędu jeszcze w górę na przeciwległy stok; często wyłamują las lub kosodrzewinę, burzą szałasy, powodują śmierć kozic i innej zwierzyny, nieraz zasypują szosę do Morskiego Oka. Lawiny śnieżne w Tatrach były przyczyną śmierci wielu ludzi. W 1909 zginął w lawinie pod Małym Kościelcem znany taternik i kompozytor, Mieczysław Karłowicz.

Przyczyny lawin

1. wzrost temperatury (ciepły wiatr, nasłonecznienie itp.);
2. oberwanie się nawisu (nawis spada na pokryte śniegiem zbocze i wywołuje lawinę);
3. spadające kamienie (w podobny sposób jak nawis);
4. podcięcie śnieżnego zbocza przez przechodzącego człowieka (pieszo lub na nartach) albo zwierzę;
5. głośne krzyki (wstrząsy powietrza);
6. wiatr, deszcz;
7. osiadanie śniegu.

Warunki terenowe sprzyjające powstawaniu lawin

1. duże nachylenie stoku;
2. równa i gładka powierzchnia terenu (przy lawinach gruntowych nierówności terenu utrudniają ruszenie lawiny);
3. gładka, twarda powierzchnia pośredniej warstwy śniegu (po której łatwiej obsuwa się wierzchnia warstwa);
4. wypukły przekrój zbocza (przy wklęsłym przekroju lawina nie ruszy tak łatwo);
5. południowa wystawa stoków (stoki południowe są jednak czasem bezpieczniejsze, jeżeli lawiny na nich już zeszły);
6. wielka rozległość stoku.

Najczęstsza pora spadania lawin, nie wywołanych przez człowieka, to okres między godz. 11 a 15 (wpływ nasłonecznienia). Istnieją jednak liczne odstępstwa od tej reguły: lawiny spadają o każdej godzinie dnia i nocy. W Tatrach, zależnie od opadów śnieżnych i innych warunków, lawiny spadają od listopada do czerwca, najwięcej w marcu.

Stopnie zagrożenia lawinowego wg TOPR

1

Małe

Na ogół bezpieczna

Stabilność pokrywy śniegowej

Pokrywa śniegowa jest na ogół utrwalona i stabilna.

Prawdopodobieństwo wyzwolenia

Możliwe samorzutne zejście lawin małych rozmiarów w postaci zsuwów, szczególnie przy śniegach mokrych. Mechaniczne wyzwolenie możliwe na ekstremalnie stromych stokach (≥ 40°) tylko przy bardzo dużym dodatkowym obciążeniu**.

Zalecenia

Na ogół dogodne warunki dla działalności górskiej. Bardzo strome i ekstremalnie strome stoki (≥ 40°), zwłaszcza żleby, depresje i rozległe pola śnieżne w pobliżu grani, należy przechodzić pojedynczo. Unikać poduch śnieżnych.

2

Umiarkowane

Sytuacja niebezpieczna

Stabilność pokrywy śniegowej

Pokrywa jest na ogół umiarkowanie stabilna, ale na stokach 35–40°, a zwłaszcza na ekstremalnie stromych (≥ 40°) może być mało stabilna.

Prawdopodobieństwo wyzwolenia

Możliwe samorzutne schodzenie pojedynczych małych lawin. Mechaniczne wyzwolenie przede wszystkim na stokach 35–40° przy dużym obciążeniu**. Na niektórych ekstremalnie stromych stokach o niekorzystnych wystawach* możliwe jest wyzwolenie lawiny średniej już przy małym obciążeniu**.

Zalecenia

Częściowo niekorzystne warunki. Rezygnacja z poruszania się pod i po stokach ≥ 40°, zwłaszcza po stronie zawietrznej i o niekorzystnych wystawach*. Na stokach 30–40° poruszać się ostrożnie i pojedynczo (min. 10 m odstępu). Unikać żlebów, depresji i rozległych pól śnieżnych.

3

Znaczne

Sytuacja krytyczna

Stabilność pokrywy śniegowej

Warunki w znacznej mierze niekorzystne. Już na wielu stokach 35–40° pokrywa jest utrwalona co najwyżej umiarkowanie lub słabo.

Prawdopodobieństwo wyzwolenia

Możliwe częste, samorzutne schodzenie średnich bądź pojedynczych dużych lawin, czasem aż do dna dolin. Mechaniczne wyzwolenie na stokach 30–35° już przy małym obciążeniu**. Na niektórych stokach 35–40° możliwe wyzwolenie lawiny średniej z dużej odległości.

Zalecenia

Rezygnacja z poruszania się pod i po stokach 35° i więcej. Na stokach 30–35° ostrożnie, pojedynczo, z dużymi odstępami (min. 15–20 m). Mniej doświadczonym zaleca się wyjście tylko z przewodnikiem albo rezygnację z terenu powyżej górnej granicy lasu.

4

Duże

Sytuacja skrajnie krytyczna

Stabilność pokrywy śniegowej

Warunki niekorzystne. Pokrywa jest słabo utrwalona już na wszystkich stromych stokach 30–35°.

Prawdopodobieństwo wyzwolenia

Możliwe samorzutne schodzenie dużych lawin, zagrażających miejscom zazwyczaj bezpiecznym, często aż po przeciwstoki. Mechaniczne wyzwolenie jest bardzo prawdopodobne już na stokach ≤ 30° przy małym obciążeniu**, także z bardzo dużej odległości.

Zalecenia

Zaniechanie wszelkich wyjść w teren wysokogórski oraz rezygnacja z poruszania się w partiach niższych — pod i po stokach 30° i więcej.

5

Bardzo duże

Sytuacja katastrofalna

Stabilność pokrywy śniegowej

Pokrywa śniegowa jest na rozległym obszarze bardzo słabo utrwalona.

Prawdopodobieństwo wyzwolenia

Należy spodziewać się samorzutnego schodzenia wielu dużych lawin także w terenie umiarkowanie stromym (≤ 30°). Zagrożenie obejmuje już całe doliny, aż do ich ujścia.

Zalecenia

Poruszanie się w terenie jest zazwyczaj niemożliwe.

Wielkość lawin (definicje międzynarodowe)

Dane orientacyjne.

1 zsuw

Przesunięcie śniegu bez niebezpieczeństwa zasypania (niebezpieczeństwo upadku). Stosunkowo mało niebezpieczne dla ludzi.

tor < 50 m · objętość < 100 m³

2 mała

Zatrzymuje się na stoku. Może zasypać, zranić lub zabić człowieka.

tor < 100 m · objętość < 1000 m³

3 średnia

Dobiega do końca stoku. Może zasypać lub zniszczyć samochód, uszkodzić ciężarówkę, zburzyć mały budynek, połamać kilka drzew.

tor < 1000 m · objętość < 10 000 m³

4 duża

Osiąga dno doliny, a nawet przeciwstok. Może zniszczyć wagon kolejowy, dużą ciężarówkę, kilka budynków lub fragment lasu.

tor > 1000 m · objętość > 10 000 m³

Źródło: Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe - www.topr.pl