Ryjówki

   Zgodnie z obowiązującymi obecnie podziałami systematycznymi rodzina ryjówkowatych należy do rzędu owadożernych, wśród których są również, zamieszkujące tatrzańskie regle, jeże i krety. Zdaniem wielu biologów są to jedne z najprymitywniejszych zwierząt na Ziemi, o czym ma nas przekonać wydłużona czaszka, słabo zróżnicowane zęby, małe i niepofałdowane półkule mózgowe oraz jądra, które u wielu przedstawicieli tego rzędu znajdują się w jamie brzusznej. Choć informacja ta nie brzmi jak nobilitacja, z punktu widzenia ryjówek i kretów nie ma większego znaczenia, tym bardziej że nie wydają się mniej bystre od drobnych gryzoni. Radzą sobie nie gorzej, dożywając podobnego wieku – 1,5 roku. W Tatrach najliczniej występuje ryjówka aksamitna, pospolita także w wielu innych rejonach kraju. Pełny wykaz gatunków należących do tej rodziny obejmuje również: ryjówkę malutką, ryjówkę górską, dwa rzęsorki – rzeczka i mniejszego, oraz dwa zębiełki – białawego i karliczka.

   W Esejach o ssakach Puszczy Białowieskiej znajdziemy informację, że ryjówki są najmniejszymi, ale z powodu bardzo wysokiego tempa przemiany materii (pięć razy szybszego od gryzoni o podobnych rozmiarach ciała) najbardziej żarłocznymi ssakami świata. Większość ryjówek waży mniej niż 15 gramów, a najlżejsza z nich, będąca jednocześnie najmniejszym ssakiem świata – ryjówka etruska, zaledwie 2 gramy. Gatunku tego nie spotkamy jednak w Tatrach. Występuje między innymi w południowej Europie i Azji Mniejszej.
Najmniejszym ssakiem tatrzańskim jest ryjówka malutka (3 gramy), a najliczniejsza ryjówka aksamitna waży 8 gramów. Żarłoczność tych małych zwierząt przejawia się tym, że są w stanie w ciągu doby zjeść ilość pożywienia równą nawet 350 procentom masy ich ciała. Powodem, dla którego nie ustają w poszukiwaniu czegoś do zjedzenia, jest niezbyt korzystna proporcja: duża powierzchnia ciała w stosunku do małej objętości, co sprawia, że ciepło szybko ucieka z organizmu.

   Pokarm ryjówek stanowią głównie bezkręgowce, między innymi roztocza, pająki, gąsienice, larwy muchówek, ślimaki i dżdżownice. Zieleninę jedzą w ostateczności. Łupem większych zębiełków padają niekiedy młode gryzonie, a rzęsorków – również małe rybki i płazy. W pokonaniu większych zwierząt pomaga rzęsorkom broń niezwykła w świecie ssaków – jad. Oba gatunki rzęsorków są bowiem jedynymi jadowitymi przedstawicielami krajowych ssaków.

   Chcąc zaspokoić nieustanny głód, ryjówki są aktywne przez całą dobę, choć dostrzec można u nich tendencję do nocnego trybu życia. Widać to zwłaszcza na przykładzie rzęsorków, ponieważ ich aktywność w ciągu dnia maleje. Na popołudniową sjestę mogą sobie pozwolić dzięki stosunkowo dużym rozmiarom ciała. Mniejsze zwierzęta niemal nie ustają w poszukiwaniu pokarmu. Skrajnym przykładem jest ryjówka malutka, która często zmuszona jest żerować nawet w obliczu grożącego jej niebezpieczeństwa. I to w sytuacji, gdy doskonale zdaje sobie z tego sprawę, ponieważ ryjówki, podobnie jak gryzonie, posiadają wrodzoną zdolność rozpoznawania zapachu niektórych wrogów. Tymczasem ryjówka, aby przeżyć, musi zjeść około 2000 bezkręgowców dziennie, czyli kolejną ofiarę musi łowić co dziesięć sekund. I wszystko jedno, czy to lato, czy zima. W przetrwaniu niekorzystnych warunków pomaga im zwyczaj gromadzenia zapasów w dużych spiżarniach na dłuższy czas lub w małych schowkach na krótko. Być może właśnie ciągłe poszukiwanie pożywienia sprawiło, że zwierzęta te nie mają zbyt wiele czasu na „życie towarzyskie”. Powiedzielibyśmy, że mają raczej trudny charakter. Są na ogół agresywne, samotnicze, i zazdrośnie strzegą swojej prywatności, ustalając terytoria. Uwaga ta dotyczy zwłaszcza małych gatunków, duże są nieco bardziej „koleżeńskie”.