Inspektorzy farmaceutyczni województwa krakowskiego. Nowa publikacja oddziału PTH w Nowym Targu

Niniejsza książka jest kolejną monografią przedstawiającą dzieje farmacji na terenie Małopolski. Po publikacjach dotyczących historii aptek południowej Małopolski, historii nauczania farmacji w Krakowie oraz historii krakowskiego samorządu aptekarskiego, nadeszła pora na opisanie działalności inspektorów farmaceutycznych województwa krakowskiego w okresie najbardziej reprezentatywnym dla dziejów polskiej farmacji – w czasach dwudziestolecia międzywojennego, począwszy od roku 1920. Temat ten nie doczekał się do tej pory żadnych, nawet najdrobniejszych opracowań.

Bezpośrednią inspiracją do rozpoczęcia prac nad działalnością krakowskich inspektorów farmaceutycznych było przekazanie do Muzeum Farmacji UJ CM potężnego zespołu archiwalnego, pochodzącego z apteki w Grybowie. Są to pisma urzędowe i ich odpisy, kierowane do apteki w Grybowie, pogrupowane i opisane wedle daty otrzymania, począwszy od roku 1897, aż po rok 1938. Dokumenty te stanowią niezwykle wartościowe źródło do dziejów polskiego aptekarstwa, gdyż dotyczą decyzji urzędowych, odnoszących się do wszystkich galicyjskich, a następnie małopolskich aptek. Zbiór podobnych archiwaliów udało się odnaleźć także w zbiorach potomka myślenickich farmaceutów – pana Andrzeja Skowrońskiego. Za największe unikaty uznać można dokumenty związane z działalnością inspektorów farmaceutycznych w okresie dwudziestolecia międzywojennego, m.in. protokoły z kontroli aptek, sprawozdania z badań pobranych prób leków oraz pisma pokontrolne, wystosowane przez władze powiatowe, wojewódzkie i samych inspektorów.

Celowym wydawało się jednak nie tylko szczegółowe omówienie pracy krakowskich inspektorów farmaceutycznych, ale także podstaw prawnych ich działalności, gdyż temat ten pozostaje białą plamą w historiografii farmaceutycznej. Nieodzownym stało się również zaprezentowanie sylwetek inspektorów. Kwerenda objęła więc, poza archiwum krakowskiego Muzeum Farmacji, także Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, archiwum Cmentarza Rakowickiego, archiwum Muzeum Ziemi Bieckiej oraz Urząd Stanu Cywilnego w Rabce. Jak zwykle źródłem niezastąpionych informacji okazały się czasopisma farmaceutyczne: „Czasopismo Towarzystwa Aptekarskiego” i „Czasopismo Galicyjskiego Towarzystwa Aptekarskiego”, „Nowe Czasopismo Aptekarskie”, „Farmacja Polska”, „Farmacja Współczesna”, „Kronika Farmaceutyczna”, „Wiadomości Aptekarskie” oraz „Wiadomości Farmaceutyczne”.

Warto odnotować, że historycy farmacji poświęcali dotychczas uwagę fachowemu nadzorowi nad aptekami jedynie w czasach wcześniejszych od dwudziestolecia międzywojennego. Wzmianki na ten temat, począwszy od rozporządzenia rektorskiego z 1433 roku i statutu Zygmunta I z 1523, przekazują w swych pomnikowych opracowaniach zarówno Wojciech Roeske jak i Robert Rembieliński z Barbarą Kuźnicką5. Stanisław Proń w „Musaeum Poloniae Pharmaceuticum” omawia zgromadzone w krakowskim Muzeum Farmacji dokumenty, spisane w czasie rewizji kilku dziwiętnastowiecznych aptek z terenu Kongresówki. Opracowaniem w części poświęconym nadzorowi fachowemu nad galicyjskimi aptekami jest praca doktorska Jerzego Pertkiewicza pt. „Aptekarstwo polskie na obszarze byłej Galicji w świetle obowiązującego ustawodawstwa z lat 1772–1914”.

Informacje, dotyczące nadzoru nad aptekami, znaleźć można także w najnowszej literaturze. Andrzej Syroka w opracowaniu „Charakterystyka ustawodawstwa aptekarskiego na Śląsku od XVII do początków XIX wieku” drobiazgowo omawia akt prawny z roku 1662, wydany przez księcia legnickiego, dotyczący sposobu prowadzenia rewizji ówczesnych aptek. Natomiast obszerny protokół z kontroli krakowskiej apteki „Pod Barankiem” z roku 1829 szczegółowo referują Katarzyna Jaworska i Monika Urbanik w monografii „Apteka Pod Barankiem w Krakowie”.

Opr. AG